CHORA┬│ GREGORIA├ĹSKI - PODSTAWY



Chora┬│ (┬│ac. chorus - ch├│r) jest to zbi├│r pie┬Âni wyst├¬puj┬▒cych podczas liturgii mszalnej w ko┬Âciele rzymsko-katolickim. W okresie ┬Âredniowiecza wyst├¬powa┬│y r├│┬┐ne rodzaje chora┬│├│w w zale┬┐no┬Âci od o┬Ârodka, wok├│┬│ kt├│rego powstawa┬│y. Chora┬│ gregoria├▒ski swoj┬▒ nazw├¬ zawdzi├¬cza papie┬┐owi Grzegorzowi  I  (po ┬Âmierci zacz├¬to nazywa├Ž go Grzegorzem Wielkim) kt├│ry w latach 590-604 n.e.  skodyfikowa┬│ zebrane teksty pie┬Âni, lecz sama nazwa zacz├¬┬│a funkcjonowa├Ž dopiero po jego ┬Âmierci (do tej pory nazywano chora┬│ ┬Âpiewem rzymskim)


Wszystkie melodie zebrane przez Grzegorza Wielkiego zyska┬│y nazw├¬ Antiphonarius  - Antyfonarz.
Orygina┬│ antyfonarza zagin┬▒┬│ ju┬┐ w ┬Âredniowieczu - w X wieku. Zachowa┬│y si├¬ jedynie jego r├¬czne odpisy; najstarsza kopia pochodzi z klasztoru benedykty├▒skiego w St. Gallen.


G┬│os g┬│├│wny w wielog┬│osowej muzyce ┬Âredniowiecza i renesansu cz├¬sto by┬│ zaczerpni├¬ty w┬│a┬Ânie z melodii chora┬│u gregoria├▒skiego. Tak┬▒ melodi├¬ skomponowan┬▒ wcze┬Âniej i wykorzystan┬▒ w nowej kompozycji okre┬Âla si├¬ mianem cantus prius factus lub inaczej cantus firmus. Chora┬│ w p├│┬╝niejszym okresie swojego rozwoju by┬│ zapisywany za pomoc┬▒ tzw. notacji neumatycznej, kt├│ra wykorzystywa┬│a specjalne znaki (tzw. neumy) na oznaczenie poszczeg├│lnych d┬╝wi├¬k├│w (punctum) lub ich grup przypadaj┬▒cych na jedn┬▒ sylab├¬ tekstu (neumy proste i neumy z┬│o┬┐one).
We wczesnym stadium rozwoju europejskiego zapisu muzycznego (do X w.) neumy wyra┬┐a┬│y tylko przybli┬┐on┬▒ wysoko┬Â├Ž d┬╝wi├¬k├│w, natomiast po reformie pisma muzycznego Guidona z Arezzo w XI w. okre┬Âla┬│y ju┬┐ konkretne d┬╝wi├¬ki.

Chora┬│ gregoria├▒ski oparty jest na 8 skalach modalnych (skale ko┬Âcielne), 4 autentycznych (re – dorycka, mi – frygijska, fa – lidyjska, sol – miksolidyjska) i 4 plagalnych, b├¬d┬▒cych transpozycjami skal autentycznych o kwart├¬ w d├│┬│, z zachowaniem wsp├│lnej finalis (la – hypodorycka, ut/si – hypofrygijska, do – hypolidyjska, re – hypomiksolidyjska). Pozwala to na pewnego rodzaju modulacje do innych skal (ton├│w, modus├│w) lub w obr├¬bie tej samej (np. modus w „re” ulega przekszta┬│ceniu w modus „la” i „sol” z „si bemol”). ┬Žpiewy te s┬▒ wy┬│┬▒cznie jednog┬│osowe, wykonywane przez g┬│osy m├¬skie, zgodnie z ├│wczesn┬▒ zasad┬▒ Mulier tacet in ecclesia. Ambitus melodii chora┬│u gregoria├▒skiego obraca si├¬ najcz├¬┬Âciej w obr├¬bie seksty (u cysters├│w nie przekracza decymy), czasami dochodzi do duodecymy (np. offertorium Jubilate Deo, gradua┬│ Qui sedes Domine). Melodie rozwijaj┬▒ si├¬ przewa┬┐nie wok├│┬│ d┬╝wi├¬ku podstawowego czyli finalis.

Podstawowe znaczenie w chorale gregoria├▒skim mia┬│ tekst sk┬│adaj┬▒cy si├¬ z fragment├│w Pisma ┬Žw. Muzyka mia┬│a pomaga├Ž tylko zrozumieniu tekstu. Wa┬┐ne by┬│o ustalenie zwi┬▒zku tekstu i muzyki.

W zwi┬▒zku z tym ustanowiono stosunek:
sylabiczny - gdy na jedn± sylabê tekstu przypada³ jeden d¼wiêk
neumatyczny - gdy na sylabê tekstu przypada³o kilka d¼wiêków
melizmatyczny - gdy na jedn± sylabê tekstu przypada³o od dwóch do kilkunastu nut

W chorale gregoria├▒skim wyr├│┬┐nia si├¬ nast├¬puj┬▒ce rodzaje ┬Âpiew├│w:

Psalmodia – ┬Âpiewy proste, recytatywne, wykonywane solo, przez dwa ch├│ry na przemian lub przez wszystkich wiernych; pos┬│uguje si├¬ ona stereotypami, charakterystycznymi dla ka┬┐dego tonu psalmowego formu┬│ami melodycznymi, z kolei tony maj┬▒ wiele zako├▒cze├▒ moduluj┬▒cych do nast├¬puj┬▒cych po nich ┬Âpiew├│w. Melodyka psalmodii jest ┬Âci┬Âle sylabiczna lub w niewielkim stopniu ozdobna. ┬Žpiewy psalmodyczne ko├▒cz┬▒ si├¬ przewa┬┐nie doksologi┬▒.

Antyfona – utwory w zasadzie kr├│tkie (z wyj┬▒tkiem Introit├│w i Communio) spe┬│niaj┬▒ce role refren├│w do psalm├│w, z kt├│rymi zazwyczaj wyst├¬puj┬▒. Istnia┬│y antyfony rozbudowane melizmatycznie, np. wielkanocne. We wczesnym okresie stosowano przemienn┬▒ recytacj├¬ psalm├│w przez dwa ch├│ry, p├│┬╝niej nazwano tak wszystkie ┬Âpiewy wykonywane zbiorowo.

Responsoria – ┬Âpiewy melizmatyczne, rozbudowane w melodyce ornamentalnej (np. Alleluja) lub kr├│tkie (np. gradua┬│y, offertoria) i utwory w stylu swobodnym.

Ordinarium missae - Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Benedictus, Agnus Dei i Ite Missa est lub Benedicamus Domino - ┬Âpiewy o charakterze recytacyjnym lub melizmatycznym, wykonywane przewa┬┐nie przez 2 ch├│ry r├│wne. ordinarium missae jest z muzycznego punktu widzenia najbardziej interesuj┬▒cym i kompleksowym cyklem w chorale gregoria├▒skim


Powr├│t



Niniejsza strona jest stron▒ fanowsk▒, prowadzon▒ przez fanˇw zespo│ˇw Gregorian oraz Mistic, niepowi▒zan▒ z ┐adn▒ wytwˇrni▒ p│ytow▒