INTERPRETACJA I WYKONANIE
CHORA┬úU GREGORIA├ĹSKIEGO



     W zwi┬▒zku z intensywnym rozwojem wielog┬│osowej muzyki wokalnej, a tak┬┐e muzyki instrumentalnej chora┬│ gregoria├▒ski traci┬│ coraz bardziej nadrz├¬dn┬▒ rol├¬ w praktyce liturgicznej Ko┬Âcio┬│a Rzymsko-Katolickiego.
O┬┐ywienie praktyki chora┬│owej nast┬▒pi┬│o dopiero w XIX w., a to dzi├¬ki ruchowi liturgicznemu a przede wszystkim na skutek dzia┬│alno┬Âci pionier├│w monachijskiego ruchu odnowy muzyki ko┬Âcielnej oraz ratyzbo├▒skiego ruchu cecylia├▒skiego

     Odrodzenie chora┬│u gregoria├▒skiego post├¬powa┬│o dwiema drogami: w oparciu o medycejskie wydanie chora┬│u oraz na bazie najstarszych r├¬kopi┬Âmiennych przekaz├│w tradycyjnego chora┬│u. Propagatorem medycejskiej wersji chora┬│u sta┬│ si├¬ ratyzbo├▒ski ruch cecylia├▒ski z R Haberlem 33 na czele, kt├│ry powo┬│uj┬▒c si├¬ na autorytet Palestriny, podkre┬Âla┬│ wielkie walory estetyczne tego wydania.

     Przeciwko chora┬│owi w wersji medycejskiej wyst┬▒pili muzykolodzy, kt├│rzy opowiedzieli si├¬ za autentycznym chora┬│em opartym na najstarszych ┬╝r├│d┬│ach. Aby ten chora┬│ reaktywowa├Ž, wszcz├¬to prace badawcze obejmuj┬▒ce najstarsze r├¬kopi┬Âmienne przekazy chora┬│owe. Prace te prowadzono g┬│├│wnie we Francji (J. L. F. Danjou, T. Nisard, L. Lambilotte P. Jausions, J. Pothier), w Niemczech (R. Schlecht 34, A. Schubiger) i w Szwajcarii (I. von Arx, P Wagner 35). Impulsem do prac badawczych sta┬│y si├¬ odkrycia r├¬kopis├│w zawieraj┬▒cych ┬Âpiewy tradycyjnego chora┬│u. W 1847 r. J. L. F. Danjou odkry┬│ w ksi├¬gozbiorze fakultetu medycznego w Montpellier pochodz┬▒cy z XI w. r├¬kopi┬Âmienny antyfonarz (Cod. H 159 - patrz ni┬┐ej), zawieraj┬▒cy ┬Âpiewy mszalne zapisane w podw├│jnej notacji muzycznej: cheironomicznej oraz umieszczonej pod ni┬▒ notacji alfabetycznej (a-p = A-a1). Na podstawie antyfonarza z Montpellier dokonano pierwszej pr├│by wydania tradycyjnego chora┬│u w 1851 r., kt├│re jednak zawiera┬│o szereg b┬│├¬d├│w melodycznych i rytmicznych (warto┬Âci menzuralne). Wielkie znaczenie dla prac badawczych i wydawniczych tradycyjnego chora┬│u mia┬│o te┬┐ odkrycie w Sankt Gallen pochodz┬▒cego z IX w. r├¬kopi┬Âmiennego Cantatorium (Cod. 359). Dokona┬│ go bibliotekarz klasztoru Sankt Gallen I. von Arx. W 1851 r. L. Lambilotte wydal faksymile tego r├¬kopisu. On te┬┐ w oparciu o to kantatorium wyda┬│ w 1856 r. Vesperale i Graduale, w kt├│rych jednak dokona┬│ szeregu skr├│t├│w wybuja┬│ych jubilacji, kt├│re uwa┬┐a┬│ za p├│┬╝niejsze dodatki.
Na podstawie starych trewirskich rêkopisów chora³owych dosz³o do kolejnego wydania tradycyjnego chora³u. Zrealizowa³ je M. Hermesdorff, wydaj±c w Trewirze w 1863 r. gradua³, a w 1864 r. antyfonarz.

     Obok muzykolog├│w francuskich i niemieckich, kt├│rzy we w┬│asnym zakresie prowadzili prace badawcze nad tradycyjnym chora┬│em, najwi├¬ksz┬▒ rol├¬ w dziele restauracji autentycznych ┬Âpiew├│w chora┬│owych w oparciu o najstarsze ┬╝r├│d┬│a odegrali benedyktyni z klasztoru w Solesmes. Inicjatorem prowadzonych tu prac nad reaktywowaniem autentycznego chora┬│u by┬│ opat tego klasztoru P. Gueranger, inspirator ruchu liturgicznego. Uwa┬┐a┬│ on, ┬┐e odnowa liturgii musi i┬Â├Ž w parze z odnow┬▒ chora┬│u, kt├│ry powinien by├Ž nie tylko poprawny melodycznie i rytmicznie, ale winien by├Ž tak┬┐e poprawnie wykonany. W my┬Âl zasady: "res, non verba" rozpocz├¬to od badawczych prac nad najstarszymi przekazami chora┬│owymi. Prace te powierzy┬│ Gueranger w 1843 r. P. Jausions'owi, z kt├│rym od 1860 r. wsp├│┬│pracowa┬│ J. Pothier a p├│┬╝niej tak┬┐e A. Mocquereau i inni benedyktyni z Solesmes. Przedmiotem bada├▒ sta┬│y si├¬ najstarsze r├¬kopi┬Âmienne przekazy chora┬│owe z r├│┬┐nych europejskich o┬Ârodk├│w notacyjnych: Italii (202 r├¬kopisy), Francji (238), Niemiec (287), Anglii (67), Hiszpanii (13) i in. Przebadano pod wzgl├¬dem paleograficznym i melodycznym 837 r├¬kopis├│w, a w tym 550 kompletnych.

     W badaniach r├¬kopis├│w ustalano wpierw cechy paleograficzne i melodyczne, proweniencj├¬ i kopist├│w. Nast├¬pnie dokonywano segregacji notacji oraz klasyfikacji melodycznej wed┬│ug grup formu┬│ melodycznych wy┬│onionych na podstawie tablic por├│wnawczych. Dopiero potem dla w┬│a┬Âciwej interpretacji r├¬kopis├│w korzystano z informacji z pism teoretyk├│w chora┬│u, liturgist├│w i filolog├│w. W oparciu o studium r├¬kopis├│w wszcz├¬to w Solesmes pod koniec XIX w. dzia┬│alno┬Â├Ž wydawnicz┬▒. Ukaza┬│o si├¬ szereg publikacji z dziedziny chora┬│u. W 1880 r. J. Pothier wyda┬│ historyczno-teoretyczn┬▒ rozpraw├¬: Les melodies gregoriennes. Potem ukaza┬│y si├¬ krytyczne wydania ┬Âpiew├│w chora┬│owych dla klasztornej praktyki liturgicznej, a mianowicie: w 1883 r. (drugie wydanie w 1895 r.) J. Pothier wyda┬│ Liber gradualis, a w 1891 r. P. Jausions Liber antiphonarius. W 1895 r. ukaza┬│ si├¬ Liber responsorialis. W 1889 r. A. Mocquereau zainicjowa┬│ monumentaln┬▒ edycj├¬ Paleographie musicale, w kt├│rej publikowano faksymilia najstarszych ┬╝r├│de┬│ chora┬│u z r├│┬┐nych o┬Ârodk├│w europejskich, g┬│├│wnie z IX-XII w.

"Cantatorium z St. Gallen"


     Jakkolwiek ┬Âpiewy chora┬│owe w wersji medycejskiej stanowi┬│y repertuar oficjalny w ko┬Âcielnej praktyce liturgicznej, to jednak wyniki paleograficznych i melodycznych bada├▒ najstarszych ┬╝r├│de┬│ chora┬│u osi┬▒gni├¬te zw┬│aszcza przez solesmenczyk├│w utorowa┬│y drog├¬ do ostatecznego zwyci├¬stwa tradycyjnego chora┬│u.

     Wielkim krokiem naprz├│d na drodze reaktywowania autentycznego chora┬│u w zakresie og├│lnoko┬Âcielnym by┬│ Kongres ┬Âpiewu liturgicznego, kt├│ry odby┬│ si├¬ w 1882 r. w Arezzo. Uczestniczyli w nim zar├│wno zwolennicy medycejskiego, jak i tradycyjnego chora┬│u. Bra┬│ w nim udzia┬│ tak┬┐e G. Sarto, p├│┬╝niejszy papie┬┐ Pius X, zwolennik reformy i odnowy muzyki ko┬Âcielnej, a chora┬│u w szczeg├│lno┬Âci. Na kongresie przewa┬┐a┬│a tendencja zmierzaj┬▒ca do reaktywowania tradycyjnego chora┬│u. Postulowano przygotowanie i opublikowanie nowego, jak najbardziej zgodnego z tradycj┬▒ wydania chora┬│u, kt├│re zyska┬│oby aprobat├¬ papiesk┬▒ i zosta┬│o wprowadzone do praktyki liturgicznej ca┬│ego Ko┬Âcio┬│a. Wysuni├¬to tak┬┐e postulat, aby udzielono poparcia dla bada├▒ zmierzaj┬▒cych do odrodzenia autentycznego chora┬│u. Postulat ten doczeka┬│ si├¬ realizacji dopiero na pocz┬▒tku XX w. Kiedy w maju 1901 r. up┬│yn┬▒┬│ termin uzyskanego przez Pusteta 30-letniego przywileju wy┬│┬▒cznego prawa wydawania ksi┬▒g chora┬│owych, papie┬┐ Leon XIII oficjalnie zaakceptowa┬│ chora┬│owe prace badawcze solesme├▒czyk├│w, zach├¬caj┬▒c takie innych muzykolog├│w do p├│j┬Âcia w ich ┬Âlady.

     Tak┬┐e papie┬┐ Pius X jako jeden z g┬│├│wnych inspirator├│w reformy i odnowy muzyki ko┬Âcielnej udzieli┬│ pe┬│nego poparcia dla prac nad reaktywowaniem tradycyjnego chora┬│u. Ju┬┐ w pierwszym r. swego pontyfikatu, a mianowicie 22 listopada 1903 r., wydal s┬│ynne Motu Proprio (Inter sollicitudines pastoralis officii) stanowi┬▒ce niejako kodeks muzyki sakralnej, w kt├│rym ustali┬│, ┬┐e ┬Âpiewem liturgicznym Ko┬Âcio┬│a ma by├Ž tradycyjny, autentyczny chora┬│ gregoria├▒ski. Aby umo┬┐liwi├Ž realizacj├¬ postulat├│w odnowy muzyki sakralnej w praktyce liturgicznej, Pius X zaleci┬│ nauk├¬ ┬Âpiewu sakralnego w ko┬Âcielnych szko┬│ach i zak┬│adach naukowych, a tak┬┐e organizowanie szk├│┬│ i zespo┬│├│w ┬Âpiewaczych ("schola cantorum"). Celem przygotowania edycji nowych ksi┬▒g chora┬│owych dla liturgii ca┬│ego Ko┬Âcio┬│a, papie┬┐ Pius X powo┬│a┬│ specjaln┬▒ komisj├¬, na czele kt├│rej stan┬▒┬│ J. Pothier. W sk┬│ad tej komisji weszli tak┬┐e tacy znawcy chora┬│u gregoria├▒skiego jak: A. Mocquereau, P. Wagner i R. F. Molitor (opat benedykty├▒ski dzia┬│aj┬▒cy m.in. w opactwie Beuron, kt├│re by┬│o g┬│├│wnym o┬Ârodkiem chora┬│u gregoria├▒skiego w Niemczech). W toku prac komisji nad nowym wydaniem chora┬│u wyodr├¬bni┬│y si├¬ dwie r├│┬┐ne opinie. Wed┬│ug jednej (kt├│r┬▒ reprezentowa┬│ g┬│├│wnie A. Mocquereau) jedyn┬▒ podstaw┬▒ redakcji nowego wydania melodii gregoria├▒skich powinno by├Ž studium najstarszych r├¬kopi┬Âmiennych przekaz├│w chora┬│owych, z kt├│rych opr├│cz melodii mo┬┐na na podstawie tablic por├│wnawczych odczyta├Ž tak┬┐e rytmik├¬ chora┬│ow┬▒ i wskazania interpretacyjne. Drug┬▒, kompromisow┬▒ opini├¬ reprezentowa┬│ J. Pothier, kt├│ry jakkolwiek uwa┬┐a┬│ tak┬┐e najstarsze przekazy chora┬│owe za podstaw├¬ nowej edycji chora┬│u, to jednak domaga┬│ si├¬ uwzgl├¬dnienia tak┬┐e p├│┬╝niejszych ┬╝r├│de┬│ z XII i XIII w., kt├│re jego zdaniem reprezentowa┬│y tzw. "┬┐yw┬▒ tradycj├¬" praktyki chora┬│owej.

     W dyskusjach komisji zajmowano si├¬ przede wszystkim melodyk┬▒ chora┬│ow┬▒. Nie sprecyzowano w toku prac komisji rytmiki ┬Âpiew├│w gregoria├▒skich i jej oznaczenia w nowej edycji chora┬│u. Odno┬Ânie do rytmiki bowiem istnia┬│y r├│┬┐ne opinie, kt├│re reprezentowali: P. Wagner (menzuralizm) i A. Mocquereau (ekwalizm).

     Wobec kontrowersji w┬Âr├│d cz┬│onk├│w komisji papie┬┐ Pius X powierzy┬│ spraw├¬ wydania chora┬│u samemu Pothier'owi i poleci┬│ je zrealizowa├Ž w drukarni watyka├▒skiej. Pothier przygotowa┬│ now┬▒ edycj├¬ chora┬│u zgodnie ze swymi za┬│o┬┐eniami na podstawie najstarszych przekaz├│w chora┬│owych, a tak┬┐e w oparciu o melodie przekazane przez wiarygodn┬▒ "┬┐yw┬▒ tradycj├¬". Podstaw┬▒ nowego wydania sta┬│ si├¬ wydany przez niego w 1895 r. Liber gradualis.

     W 1905 r. wydano w drukami watyka├▒skiej pierwsz┬▒ ksi├¬g├¬ chora┬│ow┬▒: Kyriale (Ordinarium Missae) kt├│re zapocz┬▒tkowa┬│o now┬▒ edycj├¬ chora┬│u zwan┬▒ watyka├▒sk┬▒ ("Editio Vaticana"). Jej wersja melodyczna sta┬│a si├¬ podstawa oficjalnego repertuaru chora┬│owego w liturgii ca┬│ego Ko┬Âcio┬│a.

     W latach nast├¬pnych ukaza┬│y si├¬ kolejne ksi├¬gi chora┬│owe, a mianowicie: w 1907 r. Toni communes Missae, w 1908 r. Graduale (Ordinarium i Proprium Missae) w 1909 r. Officium defunctorum, w 1912 r. Antiphonale (Ordinarium i Proprium dla Laudes, Horae minores, Vesperae i Completorium), a w 1923 r. Officium Hebdomadae Sanctae, a┬┐ wreszcie Graduale Romanum i Graduale Triplex.

Przyk┬│ad gregoria├▒skiego zapisu nut
pie┬Â├▒ "Graduale"


     Jakkolwiek chora┬│ w wydaniu watyka├▒skim posiada pewne braki i nie nawi┬▒zuje w pe┬│ni do najstarszych ┬╝r├│de┬│, to jednak zawiera on prawdziwy tradycyjny ┬Âpiew liturgiczny Ko┬Âcio┬│a, kt├│ry mo┬┐e z powodzeniem s┬│u┬┐y├Ž praktyce chora┬│owej, a w┬│a┬Ânie przede wszystkim dla cel├│w praktycznych wydanie to zosta┬│o zrealizowane. Chora┬│ gregoria├▒ski w wersji watyka├▒skiej w nied┬│ugim czasie sta┬│ si├¬ podstawowym repertuarem oficjalnego ┬Âpiewu liturgicznego w Ko┬Âciele. W wielkim stopniu przyczyni┬│ si├¬ do tego papie┬┐ Pius X i jego nast├¬pcy. W 1928 r. (25 lat po Motu Proprio Piusa X) ukaza┬│a si├¬ Konstytucja Apostolska (Divini Cultus Sanctitatem) Piusa XI, kt├│ra propagowa┬│a chora┬│ gregoria├▒ski w wersji watyka├▒skiej jako obowi┬▒zuj┬▒cy w Ko┬Âciele rzymskokatolickim. Za pontyfikatu Piusa XII ukaza┬│o si├¬ szereg oficjalnych enuncjacji podkre┬Âlaj┬▒cych nadrz├¬dn┬▒ rol├¬ chora┬│u gregoria├▒skiego w ┬Âpiewach liturgicznych, a mianowicie: papieskie encykliki Mediator Dei (1947) i Musicae Sacrae Disciplina (1955), Odezwa do biskup├│w zalecaj┬▒ca kszta┬│cenie teolog├│w w ┬Âpiewie gregoria├▒skim oraz "Instrukcja Kongregacji Obrz├¬d├│w o muzyce sakralnej i liturgii" (1958) okre┬Âlaj┬▒ca przepisy dotycz┬▒ce prawid┬│owego wykonywania chora┬│u gregoria├▒skiego przez duchowie├▒stwo i wiernych.

     Sob├│r Watyka├▒ski II (1962-1965) w Konstytucji o ┬Âw. Liturgii z 4 XI 1963 r. podkre┬Âli┬│ wielkie znaczenie chora┬│u gregoria├▒skiego w ┬Âpiewie sakralnym, zalecaj┬▒c jego piel├¬gnowanie jako "w┬│asnego ┬Âpiewu liturgii rzymskiej". O piel├¬gnowaniu chora┬│u i zasadach praktyki chora┬│owej traktuj┬▒ tak┬┐e posoborowe dokumenty Stolicy Apostolskiej, a mianowicie instrukcje: Musicam Sacram (1967) oraz Wprowadzenie og├│lne do Msza┬│u Rzymskiego (1975). Zgodnie z zaleceniem Soboru opracowano prostsze ┬Âpiewy gregoria├▒skie dla mniejszych ko┬Âcio┬│├│w i wydano w 1964 r. Kyriale simplex, a w 1967 r. Graduale simplex. W 1965 r. wydano Cantus, qui in missali romano desiderantur, w 1969 r. Ordo Missae, w 1970 r. Missale Romanum, a w 1972 r. Ordo cantus Missae. Ponadto z okazji R. ┬Žwi├¬tego 1975 wydano w 1974 r. zbi├│r ┬│atwiejszych ┬Âpiew├│w chora┬│owych dla u┬┐ytku wiernych pt.: Iubilate Deo.

     Nie mo┬┐na nie wspomnie├Ž o osi┬▒gni├¬ciach Dom Eug├ęne Cardine'a, kt├│rego badania pomog┬│y piel├¬gnowa├Ž chora┬│ praktykowany przez opactwo Solesmes. Ojciec Eug├ęne Cardine (1905-1988), kt├│ry z wielk┬▒ drobiazgowo┬Âci┬▒ i pieczo┬│owito┬Âci┬▒ bada┬│ najstarsze zapisy muzyczne chora┬│u gregoria├▒skiego, od 1928 roku by┬│ benedyktynem z francuskiego opactwa ┬Âw. Piotra w Solesmes, a od 1952 do 1984 roku profesorem - pocz┬▒tkowo paleografii, a p├│┬╝niej semiologii gregoria├▒skiej w Papieskim Instytucie Muzyki Ko┬Âcielnej w Rzymie. Zajmowa┬│ si├¬ te┬┐ poszukiwaniem zwi┬▒zk├│w pomi├¬dzy szczeg├│┬│ami tych zapis├│w, a wykonywaniem ┬Âpiew├│w chora┬│owych. Z prac Cardine'a i jego uczni├│w w tej dziedzinie wyr├│s┬│ ca┬│y odr├¬bny kierunek bada├▒, dla kt├│rego Cardine w 1954 roku stworzy┬│ nazw├¬ "semiologia gregoria├▒ska". Praca,  opublikowana zosta┬│a po raz pierwszy w Rzymie w 1968 roku pod nazw┬▒ "Semiologia Gregoriana". Dzie┬│o Cardine'a jest do dzi┬ podstawowym punktem odniesienia dla muzykolog├│w i  naukowc├│w .

Powr├│t



Niniejsza strona jest stron▒ fanowsk▒, prowadzon▒ przez fanˇw zespo│ˇw Gregorian oraz Mistic, niepowi▒zan▒ z ┐adn▒ wytwˇrni▒ p│ytow▒